مطالعه جدید مکانیسم پشت زلزله های بومرنگ را نشان می دهد | اخبار MIT

زلزله معمولاً باعث پارگی هایی می شود که از منشاء زیرزمینی خود می لرزد. اما در موارد نادر، لرزهشناسان زمینلرزههایی را مشاهده کردهاند که مسیرشان را معکوس میکنند و مناطقی را که تنها چند ثانیه قبل از آن عبور کردهاند، تکان میدهند. این زلزله های بومرنگ اغلب در مناطقی با سیستم های گسلی پیچیده رخ می دهد. اما یک مطالعه جدید توسط محققان MIT پیشبینی میکند که چنین گسیختگیهای کمانهای حتی در کنار گسلهای ساده نیز میتوانند رخ دهند.
این مطالعه، که امروز در مجله ظاهر می شود پیشرفت های AGUگزارش داد که زمین لرزه های بومرنگ می توانند در امتداد یک گسل ساده در شرایط مختلفی رخ دهند: اگر زلزله فقط در یک جهت، در یک فاصله به اندازه کافی بزرگ منتشر شود، و اگر اصطکاک در امتداد گسل گسیختگی در طول زلزله به سرعت ایجاد شده و کاهش یابد. در این شرایط، حتی یک گسل مستقیم ساده، مانند برخی از بخش های گسل سن آندریاس در کالیفرنیا، می تواند زلزله بومرنگ را تجربه کند.
این شرایط تازه کشف شده نسبتاً رایج هستند و نشان میدهد که بسیاری از زمینلرزههایی که در امتداد گسلهای ساده رخ دادهاند، ممکن است اثر بومرنگ داشته باشند، یا آنچه دانشمندان آن را «جبهههای پس انتشار» مینامند.
یودونگ سان، نویسنده این مطالعه، دانشجوی کارشناسی ارشد در دپارتمان علوم زمین، جو و سیاره MIT (EAPS) می گوید: «کار ما نشان می دهد که این زمین لرزه های بومرنگ ممکن است در موارد متعددی شناسایی نشده باشند. ما فکر میکنیم که این رفتار ممکن است رایجتر از آنچه تاکنون در دادههای لرزهای دیدهایم باشد.»
نتایج جدید میتواند به دانشمندان کمک کند تا خطرات آینده را در مناطق گسلی ساده که زمینلرزههای بومرنگ میتوانند دو بار در آنها رخ دهد، ارزیابی کنند.
کامیلا کاتانیا، استاد ژئوفیزیک سیسیل و آیدا گرین، استاد ژئوفیزیک در MIT، میگوید: «در بیشتر موارد، برای کسی غیرممکن است که بگوییم که زلزله فقط از تکانهای زمین منتشر شده است، زیرا حرکت زمین پیچیده است و تحت تأثیر عوامل بسیاری است. “با این حال، ما می دانیم که لرزش در جهت گسیختگی تقویت می شود و ساختمان ها در پاسخ بیشتر می لرزند. بنابراین تاثیر واقعی از نظر آسیبی که رخ می دهد وجود دارد. به همین دلیل است که درک اینکه این رویدادهای بومرنگ در کجا می توانند رخ دهند مهم است.”
آن را ساده نگه دارید
چندین مورد وجود دارد که دانشمندان دادههای لرزهای را ثبت کردهاند که نشان میدهد جهت زمین لرزه معکوس شده است. در سال 2016، یک زلزله میانی اقیانوس اطلس به سمت شرق حرکت کرد، سپس چند ثانیه بعد به غرب بازگشت. صداهای برگشتی مشابهی ممکن است در سال 2011 در هنگام زمین لرزه 9 ریشتری در توهوکو ژاپن و در سال 2023 در هنگام زلزله مخرب 7.8 ریشتری در ترکیه و سوریه و سایر موارد رخ داده باشد.
این رویدادها در مناطق مختلف گسلی، از مناطق پیچیده از خطوط گسل متقاطع متعدد گرفته تا مناطقی با تنها یک گسل مستقیم رخ داده است. در حالی که لرزهشناسان فرضیهای را مطرح کردهاند که احتمال وقوع چنین زمینلرزههای پیچیدهای در سیستمهای چند گسلی بیشتر است، نمونههای نادر مربوط به گسلهای ساده، خورشید و کاتانیا را به این فکر واداشت: آیا یک زلزله میتواند مسیر گسلهای ساده را معکوس کند؟ و اگر چنین است، چه چیزی می تواند باعث چنین جهش در یک سیستم به ظاهر ساده شود؟
کاتانیا میگوید: «وقتی این رفتار بومرنگمانند را میبینید، وسوسهانگیز است که آن را با توجه به پیچیدگیهای روی زمین توضیح دهید. “به عنوان مثال، ممکن است گسل های زیادی در تعامل باشند، با پرش زمین لرزه ها بین بخش های گسل یا سطوح گسل با چین ها و خم های برجسته. در بسیاری از موارد، این می تواند رفتار پس انتشار را توضیح دهد. اما آنچه ما دریافتیم این است که شما می توانید یک گسل بسیار ساده داشته باشید و همچنان این رفتار پیچیده را داشته باشید.”

اصطکاک نامناسب
در مطالعه جدید خود، این تیم سعی کردند یک زلزله را در امتداد یک سیستم گسلی ساده شبیه سازی کنند. در زمین شناسی، گسل شکاف یا شکستگی است که از پوسته زمین می گذرد. زمین لرزه زمانی شروع می شود که تنش بین سنگ های دو طرف گسل به طور ناگهانی کاهش می یابد و یک طرف آن روی طرف دیگر می لغزد و باعث ایجاد امواج لرزه ای می شود که سنگ ها را در تمام طول گسل از هم جدا می کند. این فعالیت لرزه ای که در عمق پوسته شروع می شود، گاهی اوقات می تواند به سطح برسد و آن را تکان دهد.
کاتانیا و سان از یک مدل کامپیوتری برای نشان دادن فیزیک اساسی در جریان زمین لرزه در امتداد یک گسل ساده استفاده کردند. آنها در مدل خود، پوسته زمین را به عنوان یک ماده الاستیک ساده شبیه سازی کردند که یک گسل مستقیم را در آن جاسازی کردند. آنها سپس نحوه عملکرد گسل در یک زلزله را تحت سناریوهای مختلف شبیه سازی کردند. به عنوان مثال، تیم طول گسل و محل شروع زمین لرزه را در زیر سطح تغییر می دهد و همچنین اینکه آیا زلزله در یک یا دو جهت حرکت کرده است.
در طول شبیهسازیهای متعدد، آنها متوجه شدند که تنها زمینلرزههای یکطرفه – آنهایی که در یک جهت حرکت میکنند- اثر بومرنگ را نشان میدهند. به طور خاص، به نظر میرسد که این زمینلرزهها نوعی رخداد را شامل میشوند که زلزلهشناسان آن را رویدادهای «بازگشتکننده» مینامند، که در آن غرش در نقطهای در امتداد گسل شکافته میشود، تا حدی در همان جهت ادامه مییابد و تا حدودی مسیری را که آمده معکوس میکند.
کاتانیا میگوید: «وقتی در حال تماشای یک شبیهسازی هستید، گاهی اوقات به طور کامل نمیدانید چه چیزی باعث یک رفتار میشود. “بنابراین ما مدل های ریاضی را برای کشف آن توسعه دادیم. و به عقب و جلو رفتیم تا در نهایت یک نظریه ساده ایجاد کنیم که می گوید شما فقط باید این پس انتشار را در این شرایط خاص ببینید.”
این شرایط، طبق نظریه جدید تیم، مربوط به اصطکاک خطا است. در فیزیک استاندارد زلزله، به طور کلی تصور می شود که زلزله زمانی ایجاد می شود که تنش ایجاد شده بین سنگ های دو طرف گسل به طور ناگهانی آزاد شود. سنگ ها در پاسخ به یکدیگر می لغزند و اصطکاک گسل را کاهش می دهند. کاهش در اصطکاک گسل یک حلقه بازخورد مثبت ایجاد می کند که لغزش بیشتر را تسهیل می کند و زلزله را حفظ می کند.
با این حال، در شبیهسازیهای خود، این تیم متوجه شدند که وقتی یک زلزله در امتداد یک گسل در یک جهت حرکت میکند، میتواند با کاهش اصطکاک در امتداد گسل، به عقب انتشار یابد، سپس افزایش یابد و دوباره به پایین برگردد.
کاتانیا میگوید: «زمانی که یک زلزله در یک جهت منتشر میشود، باعث ایجاد یک اثر «شکست» میشود که سرعت لغزش را کاهش میدهد، اصطکاک را افزایش میدهد و اجازه میدهد تنها بخش باریکی از گسل در یک زمان بلغزد. منطقه ای که در پشت زلزله متوقف می شود، می تواند دوباره پاره شود، زیرا فشار بیشتری برای لغزش دوباره ایجاد کرده است.
این تیم دریافت که علاوه بر حرکت در یک جهت و در امتداد یک گسل با اصطکاک متغیر، اگر زمین لرزه مسافت کافی را طی کرده باشد، احتمال وقوع بومرنگ نیز وجود دارد.
سان میگوید: «این بدان معناست که زلزلههای بزرگ فقط نسخههای «مقیاسشده» زلزلههای کوچک نیستند، بلکه رفتار گسیختگی منحصربهفرد خود را دارند.
این تیم مشکوک است که زمین لرزه های انتشار معکوس ممکن است بیشتر از آنچه دانشمندان تصور می کردند رایج باشند و ممکن است در امتداد گسل های ساده و مستقیمی رخ دهند که معمولاً قدیمی تر از سیستم های گسلی پیچیده تر هستند.
کاتانیا می گوید: “شما نباید انتظار این رفتار پیچیده را فقط در یک سیستم خطای جوان و پیچیده داشته باشید. همچنین می توانید آن را در خطاهای بالغ و ساده مشاهده کنید.” اکنون سوال کلیدی این است که وارونههای گسیختگی یا زمینلرزههای بومرنگ اغلب در طبیعت رخ میدهد. بسیاری از مطالعات رصدی تاکنون از روشهایی استفاده کردهاند که نمیتوانند جبهههای پسپخشکننده را شناسایی کنند. کار ما انگیزهای برای جستجوی فعال برای آنها برای بهبود بیشتر درک ما از فیزیک زلزله و در نهایت کاهش خطر لرزهای است.




